De Onze-Lieve-Vrouwekerk van Houtem stond vanaf 1144, net als verschillende andere parochies in de regio, onder het patronaat van de vrij machtige Sint-Niklaasabdij van Veurne.
Over de bouwgeschiedenis van de kerk is tot op heden weinig bekend. De oudste kerk werd in de loop van de 15de en 16de eeuw volledig herbouwd in gotische stijl. Deze driebeukige hallenkerk met drieledige koorpartij en zware westtoren werd grotendeels in gele baksteen opgetrokken. Op verschillende plaatsen wer in het metselwerk ook ijzerhoudende zandsteen verwerkt, wellicht recuperatiemateriaal van een ouder gebouw. De toren, met een typerende decoratie met blinde spitsboognissen en maaswerk, werd wellicht in 1552 voltooid, een jaartal dat met rode baksteen in de zuidelijke torenwand werd ingemetseld. Op een balk boven de scheiboog aan het zuidelijke transept staat het jaartal 1625, mogelijk een verwijzing naar herstellingswerken na de godsdiensttroebelen van de 16de eeuw.
Het interieur wordt geritmeerd door spitsbogen, rustend op bakstenen zuilen met gemetselde sokkels en kapitelen. Het doksaal en het orgel werden in de loop van de eerste helft van de 18de eeuw geplaatst. De Onze-Lieve-Vrouwekerk verkeerde omstreeks 1930 in vrij slechte staat, maar de toen opgemaakte restauratieplannen werden blijkbaar nooit uitgevoerd. Uiteindelijk werden in 1946-1950 de nodige restauratiewerken uitgevoerd onder leiding van Luc Vièrin. In 1968 werden nieuwe glas-in-loodramen van de hand van Michel Martens geplaatst en in 1969-1970 werden herstellingswerken aan de toren uitgevoerd.
bron: Monumentaal West-Vlaanderen door Jeroen Cornilly